http://www.edytak.ulotka.org/

SIELPIA HISTORIA

Ośrodek Wypoczynkowy Regent
Ul. Dorzeczna 10 Sielpia Wielka
Tel. 0 502 614 642

www: www.sielpiadomki.pl

 


Zabytki w Sielpi - kilka informacji.

Pisząc o historii Sielpi skupiamy się głównie na powstałym z inicjatywy wybitnego reformatora  Stanisława Staszica, współpracującego z księciem Franciszkiem Ksawerym Druckim-Lubeckim, robotniczego miasteczka w Sielpi Wielkiej (z osiedlem pracowniczym, szpitalem a w 1853 roku uruchomiono szkołę elementarną). Oczywiście nie sposób pominąć jednego z największych zakładów Staropolskiego Okręgu Przemysłowego w skład którego wchodziła walcownia i pudlingarnia z największym w Europie kołem wodnym. W roku 1843 w Sielpińskiej fabryce zainstalowano pierwszą w Królestwie Polskim turbinę wodną wg. projektu Filipa de Girarda (założyciel fabryki lniarskiej w Żyrardowie).

 

Obszar Sielpi Wielkiej w 1910 roku.

Sielpia 1910 rok

 

Jednak niewiele można przeczytać o historii Sielpi Małej, w której to w latach 60-tych ubiegłego stulecia utworzono cieszący się dużą popularnością kurort. Pierwsze wzmianki o tej wsi pochodzą z XVIII w. Nie wiadomo skąd pochodzi nazwa Sielpia (pochodzenie nazwy miejscowości nie zostało wyjaśnione). Na terenie obecnej Sielpi Wielkiej (znajdującej się po drugiej stronie zalewu) istniała mała wieś o nazwie Wólka Dziebałtowska, której grunty wraz z częścią Sielpi Małej zostały wykupione z rąk prywatnych przez rząd pod budowę fabryki wraz  z całą infrastrukturą. Do czasu budowy Sielpia, położona wśród lasów sosnowych nie różniła się niczym od większości wsi uzależnionych od wielkiej własności, a jej mieszkańcy zmuszeni byli do odrabiania pańszczyzny. Stan ten zmienił się gdy w 1838r. Bank Polski, finansujący budowę zakładu, zawarł z Rządem Gubernialnym Sandomierskim kontrakt o dzierżawie pańszczyzny na rzecz fabryk żelaznych. Powstały zakład zakłócił życie mieszkańców tej spokojnej okolicy. Skarżyli się, że wybicie kanału fabrycznego i uregulowanie koryta rzeki Czarnej spowodowało osuszenie terenu i zanikanie łąk, zabrano im najlepsze grunty a poza  zmniejszeniem pańszczyzny nie dostali żadnego odszkodowania. Oprócz tego stracili tzw. niwy czyli użytkowane w lasach kawałki gruntu. Istnieją wzmianki, że w Sielpi był drewniany dwór z zabudowaniami folwarcznymi (rozebrany w 1848r. ze względu na zły stan), tartak, suszarnie,  młyn wodny oraz   browar – do dnia dzisiejszego nad rzeką Czarną można spotkać dziko rosnący chmiel (uprawiany dawniej przez chłopów na potrzeby browaru).


Zaplanowany z dużym rozmachem zakład w Sielpi stopniowo stawał się jednym z ważniejszych w Staropolskim Okręgu Przemysłowym. Wybudowano przy nim osiedle robotnicze, które w okresie rozkwitu miało około 400 mieszkańców, szpital i szkołę powszechną. Zakład pracował do 1921 roku a jego całkowita likwidacja nastąpiła w 1924 r. co spowodowało zmniejszenie ilości mieszkańców. W roku 1934 ze względu na wielką historyczną wartość zakład przekształcono w obiekt muzealny. Podczas II wojny światowej większa część oryginalnego wyposażenia zakładu została rozkradziona i przetopiona na potrzeby okupanta (wywieziono stąd ponad 70 wagonów maszyn i urządzeń). Obecnie w miejscu zakładu mieści się Muzeum Techniki z unikatowymi eksponatami. W Sielpińskim muzeum możemy zobaczyć zabytkowe tokarki, walcarki, strugarki, maszyny parowe i inne stare urządzenia. Najstarsza z eksponowanych maszyn pochodzi z końca XVIII wieku i służyła do obróbki tulei wozowych. Nie ma w Polsce innego muzeum które zgromadziło tak wielki potencjał maszyn z tego okresu. Nie sposób też pominąć faktu, że to właśnie w Sielpi znajduje się sprawny piec pudlingowy (hutniczy) zrekonstruowany przez pracowników Politechniki Częstochowskiej do wytopu żelaza. Jest to jedyny tego typu działający obiekt w Europie. Będąc na wczasach w miejscowości Sielpia warto zwiedzić zabytki w Muzeum Zagłębia Staropolskiego. Historyczna wartość obiektu jest niepowtarzalna.


Sielpia historia Sielpia muzeum Sielpia muzeum Sielpia muzeum Sielpia historia

 



Rejon Sielpi Wielkiej w 1937 roku.

sielpia mapa 1937